Wouter Venema

I

Wouter Venema studeerde in 2007 af aan de afdeling Vrije Kunst van ArtEZ in Arnhem. Kort daarvoor zag ik zijn werk voor het eerst in de Gele Rijder. ‘De Al-tijd’, een interactieve DVD waarin je op bepaalde punten in een landschap kon klikken om te zien wat er gebeurde. Ergens had een verbolgen dikke man moeite op een bed te komen. Op een andere plek waadde iemand traag door het water, terwijl hij zocht naar iets. Al met al werd duidelijk dat alles altijd maar doorgaat, en dat je daar niets aan kunt doen. Het werk bleef me bij vanwege een fijngevoeligheid en vooruit, zwaarmoedigheid die me aansprak. Ik ben zijn werk altijd blijven volgen en heb het als tentoonstellingsmaker waar mogelijk getoond en bij anderen aanbevolen. Vorig jaar is Venema opeens gaan tekenen. Ook in dit proces, dat hij moeiteloos combineert met zijn films, spreekt een groot verlangen tijd en plaats te vangen, te duiden, te ontmaskeren.

 

II

Er waait een grimmige wind door Rotterdam. De stoïcijnse gangsta-types in de tram blijken richting huis te gaan: de buurt waar Wouter Venema sinds een half jaar woont. Later vertelt de kunstenaar mij over de schreeuwende vrouw op straat en de juwelier die wild met een honkbalknuppel zwaaiend zijn zaak uit stormde teneinde twee overvallers weg te jagen. Scènes uit een stad, uit levens zijn het, achtergrondgeluid waarin Wouter Venema zijn werk maakt.

Wouter Venema, Slow Resistance, zeefdruk. 2011

 

III

In het atelier is het koud. We kijken naar het nieuwste werk, de film ‘Lighthouse’, die ook op het Filmfestival Rotterdam geprogrammeerd was. Een jonge man dwaalt door een groot huis, rusteloos, grauw van huid. Op een stoel voor het raam zit een bewegingsloze oude man, die niets zegt. De jongen zet de tv aan, het bad, en doet een poging op te ruimen. Dag en nacht wisselen elkaar snel af. Op de aftiteling zie ik dat het vader en zoon zijn. Was dat belangrijk? De oude man had in dit verhaal ook een oude versie van de jongen kunnen zijn, in een prachtige gelijktijdigheid van heden en toekomst. ‘Voor mij is het belangrijk dat ze vader en zoon zijn. Althans in de film. Ik heb de vader opgevat als de maan en de jongen als een daaromheen rondcirkelende planeet. Magnetisch aan elkaar verbonden. In de eindscène richt de jongen een lamp op het gezicht van de man. Door het felle licht dat het gezicht aan één kant verlicht zie je de huidplooien als een maanlandschap in beeld.’ Wat wil je zeggen met deze film, waar gaat het over? ‘Ik wilde een plek maken waar tijd zijn eigen ritme heeft gevonden. Waar de dingen al zolang zo gebeuren dat de nacht en de dag er geen invloed meer op hebben. Op de televisie zie je een stukje uit een programma over de langste zonsverduistering die in China was. Als tegenbeweging heb ik in de film de dag en de nacht snel afgewisseld.’ Venema denkt even na. ‘Een tijd lang was ontheemding een belangrijk thema in mijn werk. Het gevoel van geen ankerpunt hebben in het heden. Als je daar repeterend over nadenkt kom je op een plek in je hoofd waar je niet wil zijn.’

 

IV

De serie tekeningen die Lacune heet, behandelen situaties die allemaal tegelijkertijd plaatsvinden. Een meteoriet die inslaat, een man in een spiegelpaleis. Ze zijn zeer zwart. Venema maakte er grote zeefdrukken van want ‘alleen in grafiek krijg je nog het echte zwart.’ Ze staan ook in zijn recent verschenen boek Nomade. Hoe kwam hij tot deze serie? Venema lacht. ‘Ik heb vier dagen in een stilteklooster doorgebracht. Daar mocht je dus niets zeggen, alleen bij noodgevallen. Ik wilde graag een werk over stilte maken, maar dat bleek lastig. Je gaat zitten malen. In dat kleine kamertje ben ik begonnen aan deze serie.’ Ik zeg hem dat ik bij het bekijken van het werk direct het gevoel krijg dat me de adem ontnomen wordt, zo’n intense zwartgalligheid. Venema is eerst verbaasd, maar zegt dan zacht: ‘Misschien streef ik dat wel na.’

 

V

Buiten is het grijs en regent het hard. De wolken zakken dreigend het landschap in.

 

 

© Inge Pollet, 2013

 

 

 

Bewaren